บรรยายโดย ดร.รังสรรค์ สุกันทา

สรุปและเรียบเรียง โดย อิศราวดี ชำนาญกิจ

 

หลักการคิดเชิงวิพากษ์

Albert Einstein - การแก้ปัญหาง่ายกว่าการตั้งปัญหา เพราะการแก้ปัญหาเป็นเพียงการใช้ความรู้เดิมๆ มาจัดการปัญหา  ส่วนการตั้งปัญหานั้นต้องใช้ทั้ง ...

สิ่งที่พึงระวัง

  • เสนอข่าวสารอย่างขาดความรับผิดชอบ
  • เสนออย่างไม่เป็นจริง เป็นพิษเป็นภัย ไม่ถูกต้อง
  • เสนอให้เข้าใจผิด หรือคลาดเคลื่อนไปจากความเป็นจริง

Critical Thinking เป็นทักษะพื้นฐานที่สำคัญ ใช้เป็นเครื่องมือช่วยในการประกอบการพิจารณาตัดสินข้อมูล  ต้องรู้จัก dialectic มีการวิพากษ์ โต้แย้งทฤษฎี และท้าทายสมมติฐาน

Critical Thinking

การมีความคิดเชิงวิพากษ์ - เตรียมตั้งรับได้ทัน รู้จักกลั่นกรองก่อนจะปักใจเชื่อ  คิดเชิงสังเคราะห์ (Synthesis)

เราเชื่อ โฆษณา เชื่อข่าว งมงาย กับดักค่านิยมวัตถุนิยม บริโภคนิยม  กับดักค่านิยมฮอลิวู้ด หรืออิทธิพลจากภาพยนตร์ต่างๆ

ความสำคัญของการคิดเชิงวิพากษ์

คิดเชิงวิพากษ์ทำให้เราไม่ปักใจเชื่อ แต่จะตั้งคำถามท้าทายเพื่อ ค้นหาว่า สิ่งนั้นมีความเป็นมาอย่างไร จริงมั๊ย พิสูจน์ข้อสมมติว่า เหมาะสมรึยัง ดีหรือไม่  เหมาะกับยุคสมัยแค่ไหน

หลักการวิพากษ์ที่สำคัญ

1. อย่าเพิ่งเชื่อ      2. เผื่อใจไว้        3. เป็นทนายฝ่ายมาร

1. ให้สงสัยไว้ก่อน....อย่าเพิ่งเชื่อ

การคิดวิพากษ์ เริ่มต้นขึ้นจาก ความรู้สึกสงสัย  - ไม่ปักใจเชื่อในข้อสมมติฐานที่นำมากล่าวอ้าง, ไม่คล้อยตามความจริงที่ยอมรับกันโดยทั่วไป, ไม่ด่วนสรุปตามความเคยชิน, ไม่เชื่อในสิ่งที่ได้ยิน ได้ฟัง หรือแม้แต่ได้เห็นด้วยตา, ไม่ด่วนตัดสินสิ่งใด

สะท้อนข้อสงสัย (Reflective Skepticism) ออกมา -ความสงสัย ช่วยให้เราไม่ถูกหลอกหรือหลงเชื่อกับสิ่งที่ผิดอย่างง่าย แล้วมาคิดทบทวนอีกครั้งเพื่อสืบค้นความจริง ตรวจสอบด้วยตัวเอง ไม่ควรด่วนสรุป  อย่าเพิ่งเชื่อ แม้แต่ - เห็นด้วยตาตนเอง - สัมผัสเอง - หรือมีประสบการณ์ร่วม  เพราะอาจจะไม่จริงก็ได้

    Warren G. Bennis กล่าวว่า

"ความเชื่อที่ผิดเกี่ยวกับผู้นำที่ร้ายแรงที่สุด คือ ความเชื่อที่ว่า ความเป็นผู้นำนั้นติดตัวตั้งแต่เกิด โดยผ่านปัจจัยทางพันธุกรรม  ในทางตรงข้าม น่าจะเป็น ผู้นำต้องถูกสร้างขึ้นมากกว่าเป็นมาแต่กำเนิด (มี Charisma)"

2. เผื่อใจไว้...อาจจริง หรืออาจจะไม่จริงก็ได้

เปิดใจไว้ว่าอาจจะไม่จริงก็ได้ ไม่ได้หมายความว่าไม่ให้เชื่อ แต่ให้เป็นคนที่ "ไม่ด่วนตัดสินอะไรอย่างง่าย"  ต้องใจกว้างพอที่จะเผื่อใจ

เช่น เรื่องของ Outsourcing นักวิชาการ 2 ท่าน จาก HBS และ Berkeley วิจัยแล้วพบว่า บริษัทส่วนใหญ่ที่ใช้ outsourcing ประสบความล้มเหลว มากกว่าความสำเร็จ เพียงแต่ไม่เป็นข่าวครึกโครมเหมือนกับในช่วงแรกที่บริษัทต่างๆนำมาใช้แล้วประสบความสำเร็จ

ข้ออ้างนั้น   อาจจะใช่  หรือ อาจจะไม่ใช่  จริง - ไม่จริง  เป็น - ไม่เป็น   ถูก - ผิด  เป็นไปได้ - ไม่เป็นเช่นนั้น   ต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐานและเหตุผล

3. เป็นพยานฝ่ายมาร...ตั้งคำถามซักค้าน

ทนายฝ่ายมาร (The devil's advocate) ตั้งใจที่จะเผชิญหน้าคัดค้านต่อข้ออ้างที่ได้รับ  ตั้งคำถามโต้แย้ง และท้าทายสมมติฐานอย่างกระตือรือร้น (active inquiry)  พยายามหาความไม่สมเหตุสมผล  ความไม่น่าจะเป็น พยายามเปิดทางเลือกใหม่ แล้วเสนอความน่าจะเป็นใหม่  ความน่าจะเป็นไปในทางตรงกันข้าม

สตีฟ จ๊อบส์ จับมือกับบิล เกตต์ -- โดนโห่ แต่ราคาหุ้นของแอปเปิ้ลพุ่งขึ้นทันที 33%

การวิพากษ์ข้ออ้างทั่วๆไป

1. ข้ออ้างที่ใช้ขั้น กว่า หรือ ที่สุด โดยไม่มีข้อเปรียบเทียบ  --- ต้องวิพากษ์ว่า เปรียบเทียบกับ "อะไร"

  1. ต้องมีตัวเปรียบเทียบ
  2. เปรียบเทียบกับอะไร
  3. ใช้เกณฑ์มาตรฐานอะไรมาเปรียบ

2. การกล่าวอ้างที่สร้างความรู้สึกน่าเชื่อถือ --- ต้องวิพากษ์ความจริง หรือ ความรู้สึก

  1. เช่น การอ้งสิทธิ์ว่าเป็น เจ้าแรก  เจ้าเก่า
  2. ใช้การยอมรับโดยทั่วไป -- สถาบันนี้ยอมรับว่าดี

3. ข้อสรุปที่บอกว่า  ทั้งหมดเป็นอย่างนั้น --- วิพากษ์ว่า อาจจะไม่ทั้งหมดก็ได้

  • อาจมี  1 ในนั้น ที่ ไม่ใช่
  • อาจไม่ใช่ทั้งหมดที่เห็นด้วย  อาจจะแค่ส่วนใหญ่  หรืออาจจะแค่ 70 จาก 100 ที่จะเป็นเช่นนั้น แต่อีก 30 อาจจะไม่เป็นเช่นนั้นก็ได้

4. ข้ออ้างแบบด่วนสรุปแบบล้มกระดาน --- ต้องวิพากษ์ว่า อาจจะไม่ต้องล้มกระดานก็ได้

  • ปัญหาอาจจะเป็นแค่ 2 ใน 10 ส่วน 
  • สิ่งที่คิดว่า ไม่ดี ทั้งหมด ที่จริง บางส่วน อาจจะก็ได้ เช่น ทฤษฎีตะวันตก บางส่วนอาจจะดีก็ได้

5. อ้างอำนาจที่เหนือกว่า --- วิพากษ์ด้วย การใช้ เทคนิคสลับที่สลับทาง

ข้ออ้างว่า -- 1 มีอำนาจมากกว่า 2 ดังนั้น 2 ต้องเชื่อฟัง 1   วิพากษ์ว่า -- สลับกัน

เช่น รัฐบาลต้องฟังเสียงประชาชน ----> เปลี่ยนมุมมอง -- ประชาชนต้องฟังเสียงรัฐบาลบ้าง

6. ข้อสรุปจากสาเหตุเดียว -- วิพากษ์ด้วย --เทคนิคการมององค์รวม

  • การพิจารณาเรื่องต่างๆ มีแนวโน้มการมองแบบแยกส่วน
  • ก็ควรจะมองเป็นแบบองค์รวม (Hlositic)
  • สิ่งนี้อาจจะไม่ใช่สาเหตุเดียว

7. การกล่าวอ้างด้านเดียว --- วิพากษ์ว่า เหรียญมีสองด้าน

  • ความจริงอีกด้านที่ไม่ได้กล่าวถึงคืออะไร
  • ยังมีข้อเท็จจริงของอีกฝ่ายหนึ่งที่เรายังไม่ทราบ (ไม่ใช่ omnician)
  • อย่าเพิ่งเชื่อ เผื่อใจไว้ ตั้งสมมติแย้ง
  • ตัวอย่าง  บ้านที่ไม่ได้เห็น อย่าซื้อ

8. หากมีแนวโน้มว่าจะเชื่อตามนั้น ให้ฝึกชะลอการตัดสินใจ --- ฝึก อย่าด่วนสรุป

  • คิดว่า ใช่ ไม่ใช่
  • มีเหตุผลอะไรบ้าง
  • ใช้เหตุผลมากกว่าอคติ

 

การพัฒนานิสัยนักคิดเชิงวิพากษ์

ตัวอย่าง Darwin E Smith   CEO ของ KC (Kimberly-Clark) , ตัวอย่างคุณศิริวัฒน์ (คิงส์ออฟแซนวิช)

  1. กล้าวิพากษ์ความคิดของตัวเอง
  2. เปิดใจกว้าง
  3. รอบคอบไม่ด่วนสรุป
  4. จิตใจมั่นคงไม่หวั่นไหวง่าย 
  5. แสวงหาความรู้เพื่อตอบข้อสงสัย
  6. อย่ารู้สึกว่า "ฉันดีกว่า" "ของฉันถูกต้องกว่า"
  7. อย่าเลือกรับข้อมูลเฉพาะที่เราสนใจ
  8. อย่าลำเอียง - ยึดหลักความยุติธรรม
  9. อย่าทำเป็นแสร้งรู้
  10. อย่ามี..อคติ...ต่อการเปลี่ยนแปลง
  11. ระวังการคิดแบบสองขั้วตรงข้าม

Comment

smilebig smileopen-mounthed smileconfused smilesad smileangry smiletonguequestionembarrassedsurprised smilewinkdouble winkcry ???????????????   ??????????????????
smilebig smileopen-mounthed smileconfused smilesad smileangry smiletonguequestionembarrassedsurprised smilewinkdouble winkcry ???????????????

Tweet

การให้ข้อมูลมีเหตุมีผลดี มีทีไปที่มา และ มีความชัดเจน ในการนำเสนออย่างดีค่ะ ขอให้เป็นกำลังใจให้ ค่ะ ขอให้สันติสุขอยู่กับท่านค่ะ และ ใช้ปัญญาจากพระเจ้าให้เกิดประโยชน์ต่อภาพรวมของประเทศ ค่ะ

#1 By su (125.24.194.147) on 2008-08-21 13:35

เป็นความรู้ที่ดีทีเดียว
การคิดวิพากษ์ต้องทำอย่างนี้นี่เอง
big smile big smile open-mounthed smile open-mounthed smile

#2 By NoONoon (202.12.97.123) on 2009-08-26 11:08

The blog is quite amazing and wonderful and will help the students to understand the real and correct meaning of the structure, beautiful work.

#3 By Thesis Literature Review (119.155.10.42) on 2011-06-16 17:43

The blog is quite amazing and wonderful and will help the students to understand the real and correct meaning of the structure, beautiful work.

#4 By Thesis Introduction (119.155.10.42) on 2011-06-17 14:52

Different people in the world take the <a href="http://goodfinance-blog.com/topics/credit-loans">credit loans</a> from various creditors, because this is simple and comfortable.

#5 By Mcdonald29Kaitlin (31.184.236.63) on 2011-12-22 12:38

#6 By (31.184.236.63) on 2011-12-22 12:38

#7 By (31.184.236.63) on 2011-12-22 12:39

#8 By (31.184.236.63) on 2011-12-22 12:40

#9 By (31.184.236.63) on 2011-12-22 12:40

#10 By (31.184.236.63) on 2011-12-22 12:41